© byClassicon2008

           Jeśli jesteś uczniem szkoły muzycznej z pewnością nie raz zastanawiałeś się, czy grę na skrzypcach można opanować szybciej, niż w tradycyjnym szkolnictwie lub nauczyć się jej z książki. Pytania te uczniowie stawiają coraz częściej nie bez powodu. Według najwybitniejszych autorytetów muzycznych obecny system edukacji muzycznej jest przestarzały i nieefektywny. Tempo nauki nie przystaje do tempa życia współczesnych ludzi, ale nie dlatego, że taka jest specyfika gry na klasycznych instrumentach.

   O braku efektywności współczesnej edukacji decyduje przede wszystkim fakt, że w większości szkół muzycznych nie wykorzystuje się skutecznych metod opracowanych przez wybitnych muzyków. Pod pretekstem stosowania indywidualnych metod pedagogicznych nauczyciele pomijają najważniejsze światowe osiągnięcia pedagogiki skrzypcowej. Około 90% uczniów szkół i akademii muzycznych nigdy nie słyszało o koncepcjach gry, które przez znanych solistów uznawane są za niezbędne w nauce bez względu na zdolności. Metody te są najcenniejszym dziedzictwem kultury muzycznej, a o tym jakie mają znaczenie świadczą kariery takich skrzypków jak Nigel Kennedy czy Itzhak Perlman. Skrzypkowie ci są spadkobiercami kilku pokoleń najwybitniejszych pedagogów, dzięki czemu korzystają ze zbioru pewnych i uniwersalnych zasad technicznych ukształtowanych w ciągu kilkuset lat. Oczywiście muzycy koncertujący zawsze pilnie strzegli swoich metod i traktowali je jak tajemnicę zawodową, której nie warto ujawniać w książkach. Regularne udzielanie lekcji jest bardziej opłacalne, niż wydanie jednego podręcznika. Stąd stereotypowy pogląd, że gry nie można nauczyć się samodzielnie ani z książki.

     Korzystanie z książek w nauce gry stało się najbardziej niedocenianym elementem kształcenia muzycznego. Słabi pedagodzy, nie dysponujący biegłą techniką często twierdzą, że utalentowanym osobom nie jest potrzebna pomoc teoretyczna. Nie ma to jednak nic wspólnego z prawdą. Takie postępowanie jest tylko próbą usprawiedliwiania własnej niewiedzy przez pedagoga, całkowicie sprzeczną z opiniami najsłynniejszych solistów takich jak np.: Fryderyk Chopin, który ucząc wychodził z założenia, że przed rozpoczęciem ćwiczenia należy dokładnie wyjaśnić uczniowi zasady techniczne. 

     Potoczny pogląd na temat przydatności książek w edukacji muzycznej jest też wynikiem nadużywanego i źle rozumianego określenia ”indywidualne metody pedagogiczne”. Oznacza ono, że dobry pedagog potrafi dostosować odpowiednie metody do indywidualnej budowy rąk, typu słuchu i osobowości ucznia. W praktyce jednak wielu nauczycieli nie rozróżnia żadnego z wymienionych czynników i stosuje wobec wszystkich uczniów jedną i tą samą metodę, tłumacząc ją swoją artystyczną indywidualnością, czyli całkowicie wypaczając to pojęcie. Nauczyciel taki uczy w bardzo sztywny, schematyczny sposób i przekazuje dużo mniejszą wiedzę, niż muzyk korzystający z różnorodnych metod pedagogicznych. Pedagog nie może uczyć tylko takiego sposobu gry, jakim sam się posługuje, ponieważ każdy uczeń ma inne potrzeby i inne problemy techniczne. Ograniczenie się do własnych, indywidualnych metod przez pedagoga hamuje rozwój artystyczny uczniów zamiast go przyspieszać. Pominięcie pewnych metod najczęściej nie jest więc przejawem indywidualności artystycznej nauczyciela, ale zwykłym brakiem kompetencji.

      Korzystanie z książek nie oznacza narzucania sposobu gry uczniowi, stwarza natomiast możliwość opanowania przez ucznia technik, którymi jego pedagog nie dysponował i umożliwia przyspieszenie efektów nauki o wiele lat, podczas gdy egzekwowanie przez nauczyciela zawsze tylko jednego sposobu gry powoduje, że inteligentni, poszukujący i rozwijający się uczniowie zamieniają się w bezkrytycznych naśladowców, zamkniętych na dopływ jakichkolwiek informacji z zewnątrz. W ten sposób pedagog tworzy tylko swoją marną kopię, pozbawioną osobowości, samodzielności i dojrzałości artystycznej. Dzięki tzw. „indywidualnym metodom”, nie mającym w rzeczywistości nic wspólnego z artystycznym nauczaniem, dzisiejsza edukacja została maksymalnie wydłużona w czasie. Trwa ona kilkakrotnie dłużej niż powinna, dając zatrudnienie nauczycielom, którzy nie zawsze dysponują umiejętnością gry.

      O tym jak nieefektywny i nienaturalnie wydłużony jest obecny system edukacji  muzycznej można się przekonać porównując go z poprzednimi epokami. W XVIII wieku muzycy uczyli się jednocześnie biegłej gry oraz kompozycji i improwizacji w kilkakrotnie krótszym czasie, niż obecnie uczniowie przyswajają tylko jedną z tych umiejętności. Gdyby ówcześni muzycy widzieli dzisiejszych absolwentów uczelni muzycznych, którzy po 18 latach nauki są w stanie wykonać zaledwie 60 minutowy repertuar byliby bardzo zdziwieni.

      Jaki stosunek do wiedzy książkowej mieli muzycy w XVIII w.? Otóż niezupełnie taki, jak nam się dzisiaj wydaje. Jeden z najsłynniejszych w XVIII-tym stuleciu kompozytorów, którego imię nosi obecne konserwatorium w Bolonii, G.B. Martini, posiadał prywatną bibliotekę liczącą 17 000 tomów, a do jego najbardziej znanych uczniów należeli J.Ch. Bach i W.A. Mozart.

      Współczesny system edukacji muzycznej jest jak widać dość sztucznym tworem, dającym złudzenie, że współczesna kultura muzyczna ma się całkiem dobrze. W rzeczywistości jest ona taka, jakie są szkoły, a zainteresowanie muzyką klasyczną tak duże, jak umiejętności muzyków. Nauka w obecnych szkołach jest do tego stopnia wydłużona, że początkowa pasja u wielu uczniów szybko zamienia się w alergię. Początkujący często sami są sobie winni, gdyż błędnie zakładają, że podstaw można nauczyć się u przypadkowego pedagoga. Rozpoczęcie nauki z takim założeniem zamyka automatycznie drogę zarówno do gry dla przyjemności jak i profesjonalnej kariery, ponieważ to właśnie sposób nauczania podstaw – jego szybkość i efektywność decyduje o tym, czy uczeń zainteresuje się nauką gry i będzie to zainteresowanie pogłębiał.